1. Enneagramtype

 

Bij de ontwikkeling van onze persoonlijkheid – in onze vroege levensjaren – hebben we mentale, emotionele en reactiepatronen ontwikkeld, die  samen een persoonlijkheidstype of enneagramtype vormen. Hieronder zit een – aanvankelijk onbewuste - basisovertuiging, die we hebben over het leven, die deze patronen in gang zet. Hoewel ook u in alle types wel iets van uzelf zult herkennen, is de gedachte in het enneagram dat bepaalde zaken voor de ontwikkeling van uw persoonlijkheid meer van doorslaggevende waarde zijn geweest dan andere en daarmee meer invloed hebben gehad op hoe u in elkaar zit.

 

De basisovertuiging is een idee over de wereld, bijvoorbeeld dat deze een onveilige plek is, waar je goed moet oppassen – de basisovertuiging van de 6; Of dat het een plek is waarin je sterk moet zijn, omdat je anders gekwetst wordt – de overtuiging van de 8. Dit vormt de basis van een persoonlijkheids- of enneagramtype.

 

Als gevolg van deze basisovertuiging ontwikkelen we eerst een emotioneel patroon van reageren op die zaken die we als onprettig ervaren. Dit is uiteraard aanvankelijk onbewust. Dit emotionele patroon noemen we in het enneagram de passie van een type. Het is een emotionele reactie, bedoeld om de pijn van een bepaalde situatie niet te ervaren.

 

Naarmate ons bewustzijn zich verder ontwikkelt, ontwikkelen we als kind ook een mentaal patroon, bedoeld om de zaken die we niet willen ervaren en dus vermijden, op tijd te zien aankomen en voor te zijn. Dit patroon heet in het enneagram de fixatie van een type.

 

Omdat we er niet altijd in slagen om onaangename zaken te voorkomen, ontwikkelt zich ook nog het verdedigingsmechanisme, een wijze van omgaan met zaken, waardoor ons persoonlijkheidssysteem in stand blijft.

 

Tijd voor een voorbeeld:

De basisovertuiging van iemand met type 7 – de levensgenieter – is dat de wereld / het leven van zichzelf vooral beperking kent en pijnlijke ervaringen. Wil je een prettig leven hebben, dan moet je dat dus zelf regelen, zelf de slingers ophangen. De emotionele reactie (passie) die zich ontwikkelt, wanneer iemand met dit type iets als beperkend ervaart is er een, die gulzigheid of onmatigheid wordt genoemd: een zucht naar positieve, fascinerende ervaringen. Is die in het hier en nu niet te vinden, dan richt de aandacht (fixatie) zich naar buiten op allerlei mogelijke plezierige ervaringen, die wellicht niet nu maar wel straks of ergens anders ervaren kunnen worden. Deze fixatie wordt plannen maken genoemd. Mocht zich toch een onprettige ervaring voor doen, dan is iemand met type 7 geneigd dit niet als een onplezierige ervaring te zien, maar bijvoorbeeld als een leermoment, waardoor het geheel van de persoonlijkheid weer in tact is. Dit heet het verdedigingsmechanisme, in geval van type 7: rationalisatie.

 

Het ontwikkelen van je enneagramtype helpt dus om adequaat te reageren op zaken die we als onprettig ervaren of ze te voorkomen. Hieraan danken we onze kwaliteiten. En onze minder goede kanten, die veelal een teveel of slecht getimede variant van onze kwaliteiten zijn. Maar het gefixeerd zijn op die zaken, die we liever niet meemaken, betekent ook dat we gaandeweg een wat vervormd beeld van de werkelijkheid hebben. Wanneer immers op uw computerscherm bepaalde zaken sterk gehighlight worden, trekken die zoveel meer aandacht dat andere zaken niet meer opvallen. Dit betekent dat door onze programmering we een bepaald deel van de werkelijkheid steeds scherp in de gaten houden, waardoor een ander deel niet meer opvalt. In het geval van type 7 betekent dit dat de neiging bestaat onplezierige zaken niet te zien of te rationaliseren, waardoor ze uit het zicht zijn, maar natuurlijk niet uit uw leven.

 

De negen types zijn te groeperen in drie voorkeursmanieren om de werkelijkheid te benaderen, de centra van intelligentie of centra genoemd. De 2, 3 en 4 (harttypes) zijn geneigd vooral met hun emoties de werkelijkheid te benaderen, voor hen is het belangrijk hoe zij in de ogen van anderen worden gewaardeerd; bij de 5, 6 en 7 (hoofdtypes) staat de benadering van de werkelijkheid met verstandelijke vermogens centraal: eerst denken, dan doen. Voor hen is belangrijk om zich bewust te zijn en te snappen in welke situatie zij zich bevinden en hoe je daar mee om kunt gaan; de 8, 9 en 1 zijn tenslotte de buiktypes, waarvoor belangrijk is welke plek zij hebben en hoe je die zeker stelt. Hierbij gebruiken zij primair hun instinctieve of energetische kwaliteiten. Het gaat hier om een voorkeur, dat wil zeggen dat u niet maar een aspect van uw intelligentie inzet bij het benaderen van de werkelijkheid, maar dat een aspect wel “voorop” gaat en veelal een ander aspect wat achteraan hobbelt.

 

Net zoals een landkaart meer detail en kleur laat zien, naarmate de schaal verandert cq u inzoomt, zo laten ook de enneagramtypes steeds meer kleur en variatie zien, naarmate u zich verder verdiept. Er zijn de nodige varianten en verschijningsvormen.